Αφιέρωμα στην Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος 2019 : «Τα υδατικά, περιβαλλοντικά και ενεργειακά προβλήματα της Θεσσαλίας κατά την περίοδο 2014 – 2019»

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κάθε χρόνο την ημέρα αυτή η παγκόσμια κοινότητα διοργανώνει παντός είδους εκδηλώσεις και προβάλλει σημαντικά αφιερώματα στην ανάδειξη των περιβαλλοντικών προβλημάτων και στις λύσεις που είναι αναγκαίες, ώστε όλοι οι άνθρωποι στον κόσμο να συνειδητοποιήσουν τι ακριβώς συμβαίνει στον πλανήτη, που οφείλονται τα προβλήματα, ποια είναι τα αποτελέσματα της δραστηριοποίησης κρατών, συλλογικοτήτων και πολιτών για βελτίωση της κατάστασης.

Ανάλογες δραστηριότητες αναπτύσσονται και στην χώρα μας και φυσικά στη Θεσσαλία. Από την πλευρά μας, επιλέξαμε για μία ακόμη φορά να προβάλλουμε από τον ιστότοπο μας θέματα που συνδέονται με τα νερά της περιοχής, θεωρώντας ότι το υδατικό είναι το μέγιστο περιβαλλοντικό (και ταυτόχρονα αναπτυξιακό) ζήτημα της Θεσσαλίας, ενώ παράλληλα συνδέεται άρρηκτα με πολλούς επιμέρους τομείς της οικολογίας (κλιματική αλλαγή, ερημοποίηση, εκπομπές CO2, ρύπανση, προστασία φυσικών πόρων κ.λ.π.). Άλλωστε είναι πεποίθησή μας ότι η γνώση και η πληροφόρηση αποτελούν το αναγκαίο βήμα που οδηγεί στην συνειδητοποίηση των πολιτών και προσφέρει ελπίδες για την δραστηριοποίηση τους στην λύση των περιβαλλοντικών θεμάτων.

Με δεδομένο το ότι η πενταετία 2014 – 2019 ήταν πυκνή σε γεγονότα και υπήρξαν εξελίξεις κρίσιμου χαρακτήρα, θετικές και αρνητικές για την Θεσσαλία, επιλέξαμε το φετινό αφιέρωμα να «φωτίσει» ειδικά αυτήν την περίοδο ως προς την πορεία των θεμάτων της διαχείρισης υδάτων, την πρόοδο σε θεσμικό επίπεδο, την χρήση των υδάτων κατά τομέα (Γεωργία, ενέργεια κ.λ.π.), την πρόοδο στις υδατικές υποδομές κ.α.

Β. ΕΤΣΙ ..... ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ - ΕΤΣΙ ....ΧΩΡΙΣ ΟΡΑΜΑ

Όλα τα θέματα που προαναφέραμε είναι εξ’ ορισμού ευαίσθητα και ταυτόχρονα μεγάλης σημασίας για την χώρα μας και ειδικά την Θεσσαλία.

Δυστυχώς όμως, η πορεία τους χαρακτηρίζεται από :

  • Απουσία οράματος
  • Έλλειψη διαχρονικότητας και συνέχειας στην στρατηγική
  • Έλλειψη ενός ενιαίου, καλά επεξεργασμένου πλάνου δράσης και των επιμέρους σχεδιασμών
  • Αναποτελεσματική πολιτική για την αξιοποίηση του θεσμικού πλαισίου και για υλοποίηση των προβλεπόμενων έργων, μέτρων και δράσεων

Με άλλα λόγια συντηρούνται επί χρόνια οι προϋποθέσεις ώστε να μην προχωρήσουν τα πράγματα, να κινούνται περίπου «στην τύχη» και παράλληλα να επιτρέπουν σε επιτήδειους «προπαγανδιστές» την καλλιέργεια συγχύσεων και την απογοήτευση των συμπολιτών μας.

Κατά την άποψή μας η πιο σημαντική εξέλιξη την τελευταία 5ετία για την χώρα μας στον τομέα των υδάτων και του περιβάλλοντος ήταν η συμμόρφωση της Εθνικής νομοθεσίας με την οδηγία 60/2000 της Ε.Ε., στην οποία προβλέπονται οι κανόνες με τους οποίους θα λειτουργεί η κάθε χώρα και το κάθε υδατικό διαμέρισμα, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η συστηματική παρακολούθηση και να γίνονται οι αναγκαίες παρεμβάσεις για τη συνεχή αναβάθμιση της ποιότητας των υδάτων, επιφανειακών και υπόγειων.  

Το 2014, η περιοχή της Θεσσαλίας απέκτησε για πρώτη φορά στην ιστορία της ολοκληρωμένα ΣΧΕΔΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣΥΔΑΤΩΝ (ΣΔΥ) στα οποία καθορίζονται κατ’ αρχήν νέα συμπληρωματικά έργα, μέτρα και δράσεις για την επίτευξη του στόχου της αναβάθμισης. Τα Σχέδια αυτά αφορούν και στις δύο υδρολογικές λεκάνες που εμπίπτουν στο γεωγραφικό μας χώρο, δηλαδή την λεκάνη του Πηνειού στα ανατολικά και τη γειτονική λεκάνη του Αχελώου στα δυτικά.Και στα δύο αυτά Σχέδια καταγράφηκε η ποσοτική και ποιοτική κατάσταση, χωριστά στην κάθε λεκάνη, ενώ παράλληλα εκπονήθηκε το αντίστοιχο «υδατικό ισοζύγιο».

Στο ισοζύγιο της λεκάνης Πηνειού αποτυπώνεται,πέραν πάσης αμφιβολίας, το τεράστιο υδατικό έλλειμμα, το οποίο, στις συνθήκες που δημιουργήθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες, δεν είναι δυνατό να καλυφθεί από τον Πηνειό και τους παραποτάμους του και γενικά από το δυναμικό της λεκάνης Πηνειού, ακόμη και εάν υλοποιηθούν τα νέα έργα ταμίευσης που έχουν προγραμματισθεί .

Αντίθετα, στο Άνω τμήμα του Αχελώου, στο δυτικό τμήμα της Θεσσαλίας, δεν καταγράφονται άλλες χρήσεις υδάτων παρά μόνο η υδροηλεκτρική αξιοποίησή τους, ενώ το υδατικό ισοζύγιογια το σύνολο της λεκάνης είναι έντονα πλεονασματικό. Το γεγονός αυτό επέτρεψε τους αρμόδιους και τον λαό της Θεσσαλίας να σκεφθούν ότι ένα μικρό μέρος του πλεονάσματος θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη του καταστροφικού υδατικού ελλείμματος στη λεκάνη του Πηνειού.

Και επειδή όλα αυτά, όπως αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης παραπέμπουν στο τι θα γίνει με τα ημιτελή έργα του Άνω Αχελώου (Μεσοχώρα, φράγμα – ταμιευτήρας Συκιάς και σήραγγα μεταφοράς προς Μουζάκι), τον Ιανουάριο του 2014 εκδόθηκε με μεγάλη καθυστέρηση μια σημαντική απόφαση (αριθμός 26) του ΣτΕ, η οποία ουσιαστικά καθόρισε τις προϋποθέσεις με βάση τις οποίες μπορούν τα έργα να συνεχιστούν και να ολοκληρωθούν (π.χ. τήρηση Ευρωπαϊκής και Ελληνικής νομοθεσίας για το περιβάλλον, την διαχείριση υδάτων κ.α). Η απόφαση αυτή αποτελούσε την συνέχεια της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου (11/9/2012), το οποίο τοποθετήθηκε στα σχετικά ερωτήματα που είχαν υποβληθεί από το ΣτΕ.

Οι δύο αυτές αποφάσεις (ΣτΕ & ΔΕΚ), αποτέλεσαν θεμελιώδη παράγοντα στις μετέπειτα εξελίξεις. Τότε άρχισαν ουσιαστικά οι πιέσεις των θεσσαλικών φορέων και οργανώσεων για την συνέχιση των έργων Άνω Αχελώου. Κλείνοντας σχετικά με το 2014, ας σημειωθεί ότι το υπό εξέλιξη έργο του νέου Ταμιευτήρα Κάρλας προχωρούσε απρόσκοπτα προς την ολοκλήρωσή του.

Το 2015 ξεκίνησε με πολιτική αλλαγή (Κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ), κάτι που από την αρχή προδίκαζε αλλαγή πορείας στα υδατικά της Θεσσαλίας (διαχείριση υδάτων, έργα Αχελώου κ.λ.π.).

Πάντως την περίοδο εκείνη, με την πολιτική – οικονομική αβεβαιότητα (έως το φθινόπωρο του 2015 με τις νέες εκλογές κ.λ.π), δεν ήταν πολύ ρεαλιστικό να αναμένονται εξελίξεις στα υδατικά της Θεσσαλίας.

Παρόλα αυτά, από τον Ιανουάριο του 2015, η ΔΕΗ,  στα πλαίσια των δυνατοτήτων που της προσέφερε η απόφαση 26/2014 του ΣτΕ και η έγκριση (επιτέλους) των Σχεδίων Διαχείρισης, υπέβαλλε στο αρμόδιο Υπουργείο Ενέργειας και Περιβάλλοντος αίτημα για εκ νέου περιβαλλοντική αδειοδότηση του υδροηλεκτρικού έργου (ΥΗΕ) Μεσοχώρας. Επρόκειτο για μία κίνηση η οποία θα έθετε σε δοκιμασία τις αντιστάσεις και την συμπεριφορά της κυβέρνησης και ειδικά του ΣΥΡΙΖΑ, δεδομένου ότι έως τότε αποδοκίμαζε ανοικτά την προοπτική ολοκλήρωσης και λειτουργίας του ΥΗΕ Μεσοχώρας και ζητούσε (ανοικτά ή συγκαλυμμένα) την κατεδάφισή του ! (ενδεικτικά δημοσιεύματα εδώ {1}).

Το θέμα Μεσοχώρας πήρε τελικά το δρόμο του και τα επόμενα δύο χρόνια θα έρχονταν το θετικό αποτέλεσμα.

Τέλος, τον Δεκέμβριο του 2015 (δες εδώ {2} τα σχετικά κείμενα) το Υπουργείο Υποδομών, αρμόδιο για τα έργα Συκιάς – σήραγγας θα έκανε  στη Βουλή την πρώτη σαφή – γραπτή ανακοίνωση του, απαντώντας σε σχετική ερώτηση του βουλευτή ΝΔ κ. Κ. Τσιάρα. Η απάντηση της κυβέρνησης στο ερώτημα της ΝΔ ήταν ότι τα έργα Συκιάς – σήραγγας θα συνεχιστούν κανονικά και θα ολοκληρωθούν, αποδεικνύοντας αφ’ ενός τον διχασμό απόψεων μέσα στον κυβερνητικό χώρο για τα θέματα αυτά αφετέρου την ανευθυνότητα στον χειρισμό τόσο σοβαρών ζητημάτων.

Το 2016 θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως ένα μεταβατικό έτος. Ουσιαστικά είναι η πρώτη χρονιά που η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ μελέτησε κάποια ζητήματα και οδηγήθηκε στην χάραξη της πολιτικής της, τα αποτελέσματα της οποίας θα φαι νόντουσαν κατά τα δύο επόμενα χρόνια.

Σε ότι αφορά την Μεσοχώρα αποφασίστηκε να εγκρίνουν την αδειοδότηση και να προχωρήσει το έργο. Οι αντιδράσεις μέσα στο κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ υπήρξαν έντονες, ενώ στο χώρο κάποιων ανεύθυνων ανεξάρτητων ή φιλο – ΣΥΡΙΖΑ οικολογικών οργανώσεων και ΜΚΟ δημιουργήθηκαν συγχίσεις και αδυναμία αντίδρασης. Όλοι τους, μετά την επί 40 χρόνια ανεύθυνη πολιτική ή/και ακτιβιστική δράση τους, αναζητούσαν πλέον έναν τρόπο «διαφυγής», δηλαδή πως θα δεχθούν την «κωλοτούμπα». Κάποιοι εμμονικοί από αυτούς αναζήτησαν λογικοφανή επιχειρήματα και «προτάσεις» για να στηρίξουν την επιμονή τους να λένε όχι σε ένα ολοκληρωμένο έργο, το οποίο από το 2001 περίμενε το «πράσινο φως» για την λειτουργία του !

Περνώντας στο 2017, το θέμα της Μεσοχώρας ανέμενε πλέον την ολοκλήρωση των γραφειοκρατικών διαδικασιών και την ολοκλήρωση των διαβουλεύσεων επί της σχετικής περιβαλλοντικής μελέτης. Σε ότι αφορά στην Θεσσαλία όλες οι πτέρυγες του Περιφερειακού Συμβουλίου τοποθετήθηκαν υπέρ του έργου, εκτός των παρατάξεων ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΤΑΡΣΥΑ που ψήφισαν αρνητικά. Ενδεικτικό των συγχύσεων και της διαπάλης εντός των οικολογικών οργανώσεων υπήρξε το «λευκό» του εκπροσώπου τους στο Περιφερειακό Συμβούλιο.

Τελικά το καλοκαίρι του 2017, με πανηγυρικές διαδικασίες, ανακοινώθηκε η έγκριση (ΑΕΠΟ) της Μεσοχώρας. Επρόκειτο για μια μεγάλη πολιτική νίκη των υγιών δυνάμεων του τόπου μας, που μετά από αγώνες σαράντα ετών, μέσα σε αντίξοες συνθήκες, επέτυχαν την προώθηση του έργου αυτού (δες εδώ {3} σχετικό ρεπορτάζ, αρθρογραφία).

Την ίδια χρονιά η κυβέρνηση προχώρησε σε έκδοση απόφασης για «αναθεώρηση» των Σχεδίων Διαχείρισης που παρέλαβε το 2014 από την κυβέρνηση ΝΔ – ΠΑΣΟΚ. Η ουσιαστική διαφο-ροποίηση του αναθεωρημένου Σχεδίου είναι η «απαγόρευση» χρησιμοποίησης υδάτων από την γειτονική λεκάνη Αχελώου για κάλυψη των υδατικών αναγκών της Θεσσαλίας και η ατυχής προσπάθεια της Ειδικής Γραμματείας Υδάτων να προτείνει κατασκευή μεγάλου αριθμού «μικρών πεδινών ταμιευτήρων» που αφενός το κόστος τους είναι ιδιαίτερα υψηλό, αφετέρου το όλο σχέδιο για την Θεσσαλία είναι ανεδαφικό (εξεύρεση κατάλληλων θέσεων, προβληματική μεταφορά νερού, κ.λ.π.), κατά μείζονα λόγο που οι ταμιευτήρες αυτοί δεν είναι σε θέση να υποκαταστήσουν την χρήση των πολλών γεωτρήσεων που ήδη έχουν προκαλέσει μεγάλη οικολογική βλάβη στους υπόγειους υδροφορείς (περισσότερες πληροφορίες για το Σχέδιο Διαχείρισης θα βρείτε εδώ {4}).

Την ίδια χρονιά (2017) οργανώθηκε στη Θεσσαλία διαβούλευση για την αναθεώρηση του Σχεδίου Διαχείρισης, αλλά και αναπτυξιακά συνέδρια κομμάτων, στα οποία ακούστηκαν πολλά για το υδατικό ζήτημα, τα σχετικά έργα, το θεσμικό πλαίσιο, την ανάγκη βελτίωσης της διαχείρισης υδάτων κ.α. Στην πραγματικότητα όμως, πλην της Μεσοχώρας, δεν υπήρξαν ουσιαστικά βήματα προς τα εμπρός.

Το 2018 θεωρούμε ότι κορυφαίο γεγονός για τα υδατικά θέματα στην ιστορία της Θεσσαλίας, υπήρξε η ολοκλήρωση και τα εγκαίνια του νέου Ταμιευτήρα της Κάρλας (περισσότερες πληροφορίες για την Κάρλα θα βρείτε εδώ {5}).

Εκτός από το θέμα της Κάρλας που υπήρξε κυρίαρχο επικοινωνιακα, κατά το 2018 συναντάμε και τα αποτελέσματα μιας  ανεύθυνης αφανούς κυβερνητικής προσπάθειας να υπονομεύσει και να θέσει όσα εμπόδια μπορεί, στην μελλοντική συνέχιση των έργων του Άνω Αχελώου και ουσιαστικά στην «ντεφάκτο» εγκατάλειψη τους.

Έτσι, εκτός από την αναθεώρηση του ΣΔΥ (και τον αποκλεισμό των έργων του Αχελώου) που προαναφέραμε, υπήρξε και έκδοση δύο νέων αποφάσεων των αρμόδιων υπουργείων.  

Η πρώτη αφορούσε στο νέο Χωροταξικό Σχέδιο της Θεσσαλίας, όπου ρητά εξαιρείται η ολοκλήρωση των έργων Συκιάς και σήραγγας. Η δεύτερη απόφαση αφορούσε τον ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας (ΕΣΕΚ – δες εδώ {6}), όπου και πάλι εξαιρείται ρητά το ΥΗΕ της Συκιάς.

Και όλα αυτά συμβαίνουν χωρίς οι ίδιοι κυβερνητικοί παράγοντες να έχουν δώσει μια υπεύθυνη απάντηση στο προφανές ερώτημα : «τελικά τι ακριβώς προτείνετε να γίνουν τα έργα αυτά ; Δεν γνωρίζετε άραγε ότι κινδυνεύουν με κατάρρευση, όπως ρητά αναφέρεται στις εκθέσεις και τα υπομνήματα των υπηρεσιακών παραγόντων ; Γιατί ξοδεύετε χρήματα για μελέτες, συμβούλους, τεχνικές εργασίες συντήρησης κ.λ.π στα έργα αυτά, χωρίς να έχετε προσδιορίσει τον πολιτικό σας στόχο ; ».

Ήδη διανύουμε το 2019, ένα έτος με έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις που ήδη επέφεραν πολιτικές αλλαγές. Πάντως η φετινή χρονιά χαρακτηρίζεται από μία στασιμότητα που πρακτικά ανταποκρίνεται στην εικόνα όλης της πενταετίας 2014 – 2019.

Γ. Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΝΤΙΦΑΣΗ

Στον απολογισμό που κάνουμε ξεχωριστή θέση έχει η αξιολόγηση της πορείας των περιβαλλοντικών θεμάτων και της αντιμετώπισης κινδύνων που σχετίζονται με τα υδατικά ζητήματα και αποτελούν αναμφισβήτητα κρίσιμο θέμα για την Θεσσαλία. Κατά μείζονα λόγο που η ρητορική της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ επικεντρώθηκε ιδιαίτερα στα οικολογικά θέματα και στα θέματα προστασίας (από ακραία φαινόμενα), σε μια επικοι-νωνιακή προσπάθεια διαφοροποίησης από προηγούμενες κυβερνήσεις. Ας δούμε όμως τα «επιτεύγματα» της.

Το πρώτο και κύριο θέμα που θα μπορούσε να προαγάγει η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ είναι αυτό του θεσμικού πλαισίου διαχείρισης υδάτων.

Η Οδηγία 60/2000 της ΕΕ, η ενσωμάτωση της στην Ελληνική νομοθεσία και η εκπόνηση των πρώτων ΣΔΥ (έστω και με μεγάλη καθυστέρηση) κατά την περίοδο 2010 – 2014 δημιούργησε πολύ θετικές προϋποθέσεις συνέχισης της προσπάθειας αυτής. Ως αυτονόητο επόμενο βήμα θεωρούμε την συμπλήρωση του θεσμικού πλαισίου με στόχο την εφαρμογή των πολιτικών διαχείρισης υδάτων, δεδομένου ότι από την πρώτη στιγμή φάνηκε η αδυναμία των Δ/νσεων Υδάτων κατά Περιφέρεια να ανταποκριθούν ακόμη και στα στοιχειώδη (π.χ. άδειες χρήσης νερού, απογραφή γεωτρήσεων). Η δημιουργία Φορέων Διαχείρισης κατά υδατικό διαμέρισμα με την συμμετοχή των χρηστών επανήλθε από τους φορείς της Θεσσαλίας προς την κυβέρνηση, χωρίς όμως την παραμικρή ανταπόκριση και φυσικά χωρίς να υπάρξει κάποια προσπάθεια βελτίωσης της όλης προβληματικής λειτουργίας των υφισταμένων φορέων (ΤΟΕΒ, ΓΟΕΒ).

Επίσης βασικό κριτήριο «απόδοσης» της κυβέρνησης στα περιβαλλοντικά θέματα αποτελεί και η υλοποίηση των στόχων της Οδηγίας 60/2000 και ειδικότερα των ΣΔΥ σχετικά με την βελτίωση της οικολογικής κατάστασης των υδάτινων σωμάτων της περιοχής μας (ποτάμια, λίμνες, υπόγειοι υδροφορείς). Παρότι για πρώτη φορά - ολοκληρωμένα και τεκμηριωμένα - με το ΣΔΥ Θεσσαλίας, η οικολογική κατάσταση της λεκάνης Πηνειού χαρακτηρίζεται «κακή» ή «μέτρια» στις περισσότερες περιπτώσεις, εντούτοις δεν υπήρξε ένα σχέδιο (πλάνο) ενεργειών για διέξοδο από τα προβλήματα. Διατυπώθηκαν  μόνο γενικότητες, ευχές και προπαγανδιστικές μεγαλοστομίες, αλλά πρόοδος  και υλοποίηση έστω ορισμένων από τα προβλεπόμενα στο ΣΔΥ έργα, μέτρα ή δράσεις δεν υπήρξε.

Ειδικά για το συσσωρευμένο από υπεραντλήσεις έλλειμα 3 δις. κ.μ. νερού στους υπόγειους υδροφορείς, το οποίο απαιτεί εξεύρεση «πρόσθετων» υδατικών πόρων για μια μακρά χρονική περίοδο ώστε να επανέλθουν σε ισορροπία οι υδροφορείς, το μόνο που ακούστηκε από τον αρμόδιο Υπουργό κ. Φάμελλο είναι ότι αυτό θα επιτευχθεί σε 60 χρόνια (!!) με εξοικονόμηση περίπου 50 εκατ. κ.μ. νερού κάθε χρόνο (!). Καμία συζήτηση για το πως και με ποια μέτρα – δράσεις θα εξοικονομηθεί έστω και αυτή η περιορισμένη ποσότητα νερού, καμιά πρόταση ή μελέτη για το πώς θα εμπλουτιστούν οι υπόγειοι υδροφορείς, γενικά κανένας σχεδιασμός (χρονικός και οικονομικός) για την αντιμετώπιση του ζητήματος.

Το μόνο που τελικά ενδιέφερε ήταν η κυβέρνηση να ανταποκριθεί τυπικά ως προς τις υποχρεώσεις της προς τα αρμόδια όργανα της ΕΕ ώστε να μην υπάρξουν (όπως παλαιότερα) επιπτώσεις ή ποινές για τις καθυστερήσεις. Για την ουσία του θέματος …. οψόμεθα !

Ανάλογη είναι η οικολογική κατάσταση και στα επιφανειακά υδατικά συστήματα (ποτάμια) και η ζωή συνεχίζεται ……..

Αλλά και στο μείζον θέμα της ενίσχυσης της λεκάνης του Πηνειού με πρόσθετες ποσότητες υδάτων από τον Αχελώο, οι «ευαισθησίες» της κυβέρνησης περιορίστηκαν σε γενικόλογες αναφορές στη «εκτροπή Αχελώου». Και δεν δέχτηκαν να ακούσουν τις ανησυχίες των Θεσσαλών (και των υπηρεσιών) τόσο για τους κινδύνους ζημιών ή καταρρεύσεων των έργων από ακραία φαινόμενα πλημμυρών όσο και για την επαπειλούμενη οικολογική καταστροφή στην λεκάνη (ΛΑΠ)  Πηνειού από τα μεγάλα ετήσια υδατικά ελλείματα.

Ειδικά στην περιοχή μας, με στόχο να αντιπαραθέσουν επιχειρήματα στην αγωνία για τα μεγάλα ελλείματα και τις προτάσεις των Θεσσαλών για μεταφορά συμπληρωματικών υδάτων από την ΛΑΠ Αχελώου, έστησαν ένα ολόκληρο μηχανισμό προπαγάνδας, ότι δήθεν οι αγρότες φταίνε που υπερκαταναλώνουν και ότι εάν επιτευχθεί η μείωση της κατανάλωσης νερού που προβλέπεται στο ΣΔΥ όλα θα πάνε καλά, κάνοντας επιλεκτική «ανάγνωση» των στόχων του ΣΔΥ.  

Συμπερασματικά, πλην  του Ταμιευτήρα Κάρλας, ενός έργου που δρομολογήθηκε κατά την δεκαετία 1990, και που αντικειμενικά βελτίωσε την οικολογική κατάσταση αναβαθμίζοντας το περιβάλλον της περιοχής αυτής στην ΛΑΠ Πηνειού, η 5ετία 2015 – 2019 περνά στην ιστορία ως περίοδος στασιμότητας και αδράνειας.

Δ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΔΕΟΛΗΨΙΕΣ…….

Για την Θεσσαλία, εκτός από τον πρωτογενή τομέα, βασικός τομέας με προοπτικές ανάπτυξης, που και αυτός συνδέεται άρρηκτα με τους υδατικούς πόρους, είναι η παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας (ΥΗΕ).

Η ενέργεια αυτή στηρίζεται στην εκμετάλλευση και την μετατροπή της κινητικής ενέργειας του νερού των ποταμών και της δυναμικής ενέργειας του νερού των λιμνών σε ηλεκτρική ενέργεια. Η μετατροπή αυτή γίνεται σε δύο στάδια. Στο πρώτο στάδιο, μέσω της πτερωτής ενός στροβίλου που τοποθετείται στην μονάδα ηλεκτροπαραγωγής, επιτυγχάνουμε την μετατροπή της κινητικής ενέργειας του νερού σε μηχανική ενέργεια. Στο δεύτερο στάδιο, μέσω της γεννήτριας που τοποθετείται, επιτυγχάνεται η μετατροπή της μηχανικής ενέργειας σε ηλεκ-τρική. Με δεδομένη την ύπαρξη κατάλληλων υδάτινων πόρων και τον επαρκή εφοδιασμό τους από τις απαραίτητες βροχοπτώσεις, η ΥΗΕ καθίσταται μια σημαντικότατη ανανεώσιμη πηγή ενέργειας.

Τα περιβαλλοντικά οφέλη ενός Υδροηλεκτρικού Σταθμού είναι ποικίλα. Ακόμα και το μειονέκτημα των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που δημιουργούνται προσωρινά εξ αιτίας των μεγάλης κλίμακας των αναγκαίων τεχνικών έργων, με μια καλοσχεδιασμένη μελέτη μπορεί και αυτό να μετατραπεί σε πλεονέκτημα.

Ας σημειωθεί ότι η ΥΗΕ χαρακτηρίζεται από όλα τα βασικά πλεονεκτήματα των ΑΠΕ (μείωση – εξάλειψη εκπομπών CO2 στην ατμόσφαιρα, υποκατάσταση άλλων ρυπογόνων ή/και επικίνδυνων μορφών ενέργειας όπως ο λιγνίτης και η πυρηνική, η χρήση πετρελαίου κ.λ.π.). Επίσης η ΥΗΕ παρέχει την δυνατότητα αξιοποίησης σε οποιαδήποτε στιγμή κριθεί αναγκαία στο σύστημα (κάτι που δεν μπορεί να γίνει με ήλιο, αέρα) και το κυριότερο, προσφέρεται σε χαμηλές τιμές, περιορίζοντας τις πολύ υψηλές τιμές που σήμερα επιβαρύνουν την βιομηχανία, τους οικιακούς καταναλωτές κ.λ.π.

Τέλος η κατασκευή έργων ΥΗΕ οδηγεί αντικειμενικά στην μείωση της πολύ υψηλής για την χώρα μας ενεργειακή εξάρτηση (~75% ενώ ο μέσος όρος των χωρών της ΕΕ ανέρχεται στο 55% !).

Βασικά έργα συνεισφοράς στον ενεργειακό τομέα αποτελούν για την Θεσσαλία τα έργα Άνω Αχελώου, δηλαδή το ΥΗΕ Μεσοχώρας και το πολλαπλού σκοπού ΥΗΕ Συκιάς. Για την Μεσοχώρα ήδη αναφερθήκαμε.

Σε ότι αφορά στο υδροηλεκτρικό έργο Συκιάς, αυτό βρίσκεται στα όρια των περιφερειών Θεσσαλίας και Ηπείρου, επί του δρόμου Καρδίτσας - Άρτας, στην ομώνυμη θέση. Σήμερα το έργο είναι ημιτελές, με ολοκλήρωση κατά 65% του φυσικού του αντικειμένου. Και για το έργο αυτό αναμένεται νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση ώστε να συνεχιστούν οι εργασίες ολοκλήρωσής του.

Τέλος, η σήραγγα μεταφοράς νερού ξεκινά από την υπό δημιουργία τεχνητή λίμνη Συκιάς, είναι διανοιγμένη στο σύνολό του μήκους της που ανέρχεται σε 18 χιλιόμετρα περίπου, ενώ το έργο έχει ήδη υλοποιηθεί κατά το 85% του φυσικού του αντικειμένου. Απομένει μόνο η εσωτερική επένδυση της σήραγγας σε ένα τμήμα 12 χιλιομέτρων. Επίσης ο σχεδιασμός προβλέπει, μετά την έξοδο της σήραγγας, την υδροηλεκτρική αξιοποίηση των υδάτων στο Μουζάκι και στο Μαυρομάτι.

Τελικά, η μεταφορά των υδάτων του Αχελώου προς τη λεκάνη Πηνειού, κάτι που χρονικάθα αποτελέσει την δεύτερη στη σειρά «συνεργασία» ανάμεσα στις δύο αυτές υδρολογικές λεκάνες, θα είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί μόνο μετά την ολοκλήρωση του φράγματος και του ταμιευτήρα Συκιάς, που θα αξιοποιηθεί και αυτός ως ένα έργο «πολλαπλού» σκοπού, όπως εκείνο του Ν. Πλαστήρα πριν 70 χρόνια. Στην περίπτωση αυτή ο Πηνειός καλείται και πάλι να παίξει τον σωτήριο ρόλο της υποδοχής και αναδιανομής των συμπληρωματικών υδάτων που θα προέλθουν από τη γειτονική λεκάνη του Αχελώου, προς όφελος της περιβαλλοντικής αναβάθμισης, της ζωής και της ανάπτυξης στην περιοχή.

Ειδικά για την Συκιά οι φορείς της Θεσσαλίας προτείνουν, μετά την ολοκλήρωσή του φράγματος, τα νερά να μεταφέρονται επικεντρωμένα στις «προβληματικές» περιοχές για εμπλουτισμό των υπόγειων υδροφορέων, ώστε σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα να απομακρυνθεί αυτή η οικολογική απειλή (δες εδώ {7} τα σχετικά κείμενα).

Προτείνουν επίσης να επιλεγεί η Συκιά ως ταμιευτήρας ασφαλείας,  ώστε σε έκτακτες περιπτώσεις ξηρασίας να μπορούμε να ενισχύσουμε τα διαθέσιμα ύδατα στο Υδατικό Διαμέρισμα Θεσσαλίας  και να περιορίσουμε ή/και  να αποφύγουμε πλήρως μεγάλες καταστροφές. Συνεπώς, η ολοκλήρωση των ημιτελών έργων και η χρησιμοποίηση των υδάτων του ταμιευτήρα Συκιάς, για τους σκοπούς που προαναφέραμε, θεωρείται ζήτημα μέγιστης σημασίας και εξαιρετικής προτεραιότητας, ώστε οι επόμενες γενιές να διαθέτουν ένα πλήρες σύστημα κατάλληλων υποδομών πολλαπλού σκοπού, συμπεριλαμβανομένου (εάν κριθεί σκόπιμο) του σκοπού της άρδευσης στο θεσσαλικό κάμπο. Οι οριστικές αποφάσεις για τη χρήση του νερού στο προσεχές μέλλον θα εξαρτηθούν από τις μελλοντικές συνθήκες, π.χ. αυξημένες ανάγκες σε τρόφιμα, ανάγκη εκτέλεσης αρδευτικών έργων διανομής υδάτων στον κάμπο, κ.ο.κ. Είναι επίσης βέβαιο ότι η κάλυψη των αναγκών στον πρωτογενή τομέα θα αύξανε το ακαθάριστο εισόδημα  κατά δισεκατομμύρια €, συμβάλλοντας στην ανάκαμψη της οικονομίας της χώρας.

Ε. Όπως είναι φυσικό, το αφιέρωμα μας στο «περιβάλλον» δεν θα μπορούσε να είναι «στεγνά» οικολογικό. Θεωρήσαμε απόλυτα αναγκαίο να τιμήσουμε την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος 2019 με σαφή αναφορά και στις αναπτυξιακές προοπτικές του τόπου μας.

Πολλοί θεωρούν ότι το υδατικό πρόβλημα στη Θεσσαλία συνίσταται στον Πρωτογενή τομέα, δηλαδή την Γεωργία και την κτηνοτροφία. Όπως όμως ήδη περιγράψαμε οι δυνατότητες της Θεσσαλίας να συνεισφέρει σημαντικά στον τομέα της ενέργειας και μάλιστα μέσω μιας ανανεώσιμης πηγής, όπως αυτή της υδροηλεκτρικής ενέργειας, καταδεικνύει ότι στο μέλλον κανείς δεν θα πρέπει να βλέπει τις αναπτυξιακές προοπτικές της Θεσσαλίας μονόπλευρα και αποκομμένες από το «δυτικό» της γεωγραφικό τμήμα, με τις τεράστιες ενεργειακές δυνατότητες. Κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε λανθασμένους σχεδιασμούς και επιλογές. Συνοπτικά, Πρωτογενής τομέας και Υδροηλεκτρική ενέργεια αποτελούν ένα αλληλένδετο «δίδυμο» προϋποθέσεων ανάπτυξης της Θεσσαλίας, το οποίο καθιστά τους όποιους σχεδιασμούς βιώσιμους οικονομικά και οικολογικά, όπως άλλωστε «αλληλένδετες» και αλληλοεξαρτώμενες είναι και οι όμορες λεκάνες Αχελώου και Πηνειού.

Παρόλα αυτά, μετά από τόσα χρόνια, η εικόνα που σχηματίζει για το θέμα αυτό ο καθημερινός πολίτης είναι ένα «μετέωρο βήμα»της Πολιτείας προς το μέλλον.

Μέσα στις συνθήκες αυτές η Θεσσαλία πραγματικά απειλείται. Υπάρχει πάντοτε ο κίνδυνος από την μείωση της γεωργικής παραγωγής με τις αντίστοιχες κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες στο εισόδημα, την ανεργία, την φυγή από τον τόπο και πολλά άλλα. Παραμένει ο κίνδυνος από οικολογικά προβλήματα, την επιδείνωση των οποίων μας προϊδεάζουν (δες εδώ {8} σχετικά δημοσιεύματα στα ΜΜΕ) οι παρατηρούμενες μεταβολές στο κλίμα, σε συνδυασμό βεβαίως με την νοοτροπία που έχει επί χρόνια καλλιεργηθεί στους αγρότες αλλά και στο σύνολο των πολιτών.

Όλα όσα προαναφέραμε καταδεικνύουν πόσο δύσκολο είναι τελικά να μπορέσουν η πολιτεία και οι κάτοικοι ενός τόπου να προγραμματίσουν, να κατασκευάσουν έργα και να διαχειριστούν όλα τα θέματα που συνδέονται με το πολύτιμο αυτό αγαθό που μας προσφέρει η φύση, το ΝΕΡΟ. Ας ελπίσουμε ότι στη Θεσσαλία στο μέλλον θα επιδείξουμε μεγαλύτερη ωριμότητα αλλά και αποφασιστικότητα στην εξυπηρέτηση των υδατικών μας αναγκών, με γνώμονα πάντοτε την προστασία και αναβάθμιση του περιβάλλοντος στον τόπο αυτό.

 

{1} - Δηλώσεις Ηρ. Διώτη για Αχελώο - Μεσοχώρα :

https://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/2012_09_16_diloseis_dioti_gia_aheloo.pdf

- ΔΙΩΤΗ : Κατέρριψε τα επιχειρήματα του υπουργείου για τον Αχελώο το Ευρωδικαστήριο :

https://www.onlarissa.gr/2012/09/11/dioti-katerripse-ta-epichirimata-tou-ipourgiou-gia-ton-acheloo-to-evrodikastirio/

- Ένα σχόλιο και ένα ερώτημα με αφορμή την πρόσφατη ανακοίνωση της "Οικολογικής Θεσσαλίας" για τα έργα του Αχελώου :

https://www.ypethe.gr/news/ena-sholio-kai-ena-erotima-me-aformi-tin-prosfati-anakoinosi-tis-oikologikis-thessalias-gia-ta

{2}  Έργα εκτροπής Άνω Αχελώου : Ερώτηση βουλευτή κ. Κ. Τσιάρα και απάντηση Υπουργού Υποδομών Μεταφορών και Δικτύων κ. Χρ. Σπίρτζη :

https://www.ypethe.gr/news/erga-ektropis-ano-ahelooy-erotisi-voyleyti-k-k-tsiara-kai-apantisi-ypoyrgoy-ypodomon-metaforon

https://www.eleftheria.gr/m/%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%B2%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%BD/item/101260-%C2%AB%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CF%81%CF%8C%CF%82-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%83%CF%87%CE%B5%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%87%CF%89%CF%81%CE%AC%CE%BC%CE%B5-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CE%B1%CF%87%CE%B5%CE%BB%CF%8E%CE%BF%C2%BB.html

{3} - Δημοσιεύματα σχετικά με την υπογραφή της ΑΕΠΟ της Μεσοχώρας :

https://www.ypethe.gr/archive/dimosieymata-shetika-me-tin-ypografi-tis-aepo-tis-mesohoras

- ΜΕΣΟΧΩΡΑ -ΣΥΚΙΑ - ΑΧΕΛΩΟΣ : Δηλώσεις - Δημοσιεύματα - Άρθρα – Ανακοινώσεις :

https://www.ypethe.gr/archive/mesohora-sykia-aheloos-diloseis-dimosieymata-arthra-anakoinoseis

{4} Περισσότερες πληροφορίες για το Σχέδιο Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας :

https://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/2019_06_04_perissoteres_plirofories_gia_to_sdy_thessalias.pdf

{5} Περισσότερες πληροφορίες για την Λίμνη Κάρλα :

https://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/2019_06_04_perissoteres_plirofories_gia_tin_limni_karla.pdf

{6} - Μια χαμένη τετραετία για την Θεσσαλία :

https://www.ypethe.gr/news/mia-hameni-tetraetia-gia-tin-thessalia

- Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (Σχέδιο προς Διαβούλευση) :

http://www.opengov.gr/minenv/wp-content/uploads/downloads/2018/11/NECP_131118_final.pdf

{7} - Παρεμβάσεις της Επιτροπής Πρωτοβουλίας για τα Υδατικά Θεσσαλίας και τα έργα Άνω Αχελώου :

https://www.ypethe.gr/news/paremvaseis-tis-epitropis-protovoylias-gia-ta-ydatika-thessalias-kai-ta-erga-ano-ahelooy

- Νέα πρωτοβουλία για τα υδατικά και τα έργα Αχελώου :

https://www.ypethe.gr/news/nea-protovoylia-gia-ta-ydatika-kai-ta-erga-ahelooy

{8} Σχετικά δημοσιεύματα στα ΜΜΕ :

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ : Κλιματική αλλαγή: ο Τραμπ επιδιώκει «σιωπητήριο» :

http://www.kathimerini.gr/1027145/article/epikairothta/kosmos/klimatikh-allagh-o-tramp-epidiwkei-siwphthrio

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ :  «Έχουμε χρέος να κάνουμε αυτό που μπορούμε» :

https://www.efsyn.gr/nisides/198001_ehoyme-hreos-na-kanoyme-ayto-poy-mporoyme

 

 

 

Πηγή: 
https://www.ypethe.gr