Παγκόσμια Ημέρα Νερού 2017

Πάνε 25 χρόνια από τότε που ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών αποφάσισε να εορτάζεται κάθε χρόνο στις 22 Μαρτίου η Παγκόσμια Ημέρα Νερού. Η σημασία του νερού για την ανθρώπινη ζωή και την φυσική λειτουργία είναι αυτονόητη.  Η ανάγκη για την βιώσιμη και ορθολογική διαχείριση του πολύτιμου αυτού φυσικού πόρου, για την προστασία του και την αξιοποίησή του με βάση θεσμοθετημένους κανόνες είναι επίσης επιβεβλημένη.

Στον φετινό εορτασμό θα αποφύγουμε να παραθέσουμε περισσότερα γενικά στοιχεία και επιστημονικές αναλύσεις για όλα τα παραπάνω.  Εκτιμούμε ότι μια αναδρομή στο αφιέρωμα * που έκανε ο ιστότοπός μας την περασμένη χρονιά είναι επαρκής για πληροφόρηση και προβληματισμό.  Άλλωστε δεν συμμεριζόμαστε την πρακτική πολλών αρμόδιων φορέων και παραγόντων που κατά τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Νερού βρίσκουν ευκαιρία για ανούσιες επετειακές ανακοινώσεις χωρίς όμως να μπαίνουν στον κόπο να κάνουν κάποιον απολογισμό των δικών του πεπραγμένων για το μεγάλο αυτό ζήτημα, χωρίς να προτείνουν τρόπους ώστε η Διαχείριση Υδάτων να γίνει συνείδηση στις νεώτερες γενιές.  Εφέτος θα επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον μας ειδικά στη χώρα μας και στην εξέλιξη του θεσμικού πλαισίου για τη Διαχείριση των Υδάτων.

Είναι γνωστό ότι πολλές δεκαετίες πριν η Διαχείριση Υδάτων  δεν είχε κάποιο καθορισμένο πλαίσιο εφαρμογής.  Οι σχετικές αποφάσεις και ειδικότερα οι πιο στρατηγικού χαρακτήρα (π.χ. έργα, μέτρα, οργανισμοί κλπ) λαμβάνονταν από το πολιτικό σύστημα συχνά με γνώμονα πελατειακές σχέσεις και εξισορρόπηση αντικρουόμενων τοπικιστικών ή άλλων συμφερόντων.  Κατά την δεκαετία 1980 ωρίμασε η σκέψη για καθιέρωση συγκεκριμένων κανόνων στη Διαχείριση Υδάτων και η προσαρμογή των χρηστών στους κανόνες αυτούς.  Έτσι το 1987 προέκυψε το πρώτο συγκροτημένο θεσμικό πλαίσιο Διαχείρισης Υδάτων που αποτυπώθηκε στο Ν.1739/1987 από τον τότε Υπουργό Αναστάσιο Πεπονή. 

[Ας μας επιτραπεί εδώ μια άποψη για την προσφορά του Πεπονή : Εάν κάποιος νόμος θα έπρεπε να φέρει το όνομά του αυτός είναι ο 1739/1987 ως μια ιδιαίτερα σημαντική προσφορά στο περιβάλλον και στον εκσυγχρονισμό του τόπου και όχι ο γνωστός ως «Νόμος Πεπονή» για την ένταξη υπαλλήλων στους Δημόσιους Οργανισμούς].

Ο νόμος αυτός για πρώτη φορά καθιέρωσε επιστημονικά τις έννοιες του υδατικού πόρου, τα δικαιώματα χρήσης του, την δημιουργία υδατικών διαμερισμάτων (λεκάνες απορροής ποταμών-ΛΑΠ), τον τρόπο διοίκησης κατά υδατικό διαμέρισμα, την αναγκαία συνεργασία ανάμεσα στους χρήστες και άλλα πολλά.  Ουσιαστικά περιόριζε την δυνατότητα λήψης και εφαρμογής ανεξέλεγκτων πολιτικών αποφάσεων και επέβαλλε ουσιαστικά την διαβούλευση – για πρώτη φορά – στα υδατικά ζητήματα.

Πολλά έχουν γραφτεί για το νόμο αυτό. Θα παραθέσουμε αυτούσιο ένα μικρό απόσπασμα με τις σκέψεις του ίδιου του εμπνευστή του νόμου για την φιλοσοφία του και τις ανάγκες που υπηρετεί, όπως έχουν καταγραφεί στο σχετικό έντυπο (δείτε το παρακάτω link) ** που κυκλοφόρησε ενόψει της εφαρμογής του νόμου "... Ο νόμος 1739/1987 εισάγει μία σύγχρονη αντίληψη αντιμετώπισης των υδατικών πόρων στην έρευνα, στην διοίκηση, και στην καθημερινή πρακτική. Διαμορφώνει το θεσμικό πλαίσιο και τους αναγκαίους μηχανισμούς για την ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων της χώρας και την αντιμετώπιση των προβλημάτων που ανακύπτουν...."  και  απλά θα σημειώσουμε ότι ουσιαστικά ο νόμος αυτός ουδέποτε λειτούργησε.  Η κοινωνία, οι χρήστες, οι εργαζόμενοι στους διάφορους εμπλεκόμενους οργανισμούς, οι επιστημονικές και παραγωγικές συντεχνίες και κυρίως το πολιτικό σύστημα δεν ήταν ώριμοι και έτοιμοι να δεχθούν ένα τέτοιο θεσμικό περιοριστικό πλαίσιο λειτουργίας και δράσης.  Έτσι παρά την τεράστια περιβαλλοντική του σημασία, παρά τον εξόχως εκσυγχρονιστικό χαρακτήρα του νόμου, δεν υπήρξε συνέχεια με την έκδοση διαταγμάτων, υπουργικών αποφάσεων και γενικά εφαρμοστικών οδηγιών, οπότε, όπως ήταν φυσικό, ο Ν. 1739/1987 παρέμεινε ανενεργός.

Στο μεταξύ η χώρα μας ήταν ήδη μέλος της Ε.Ε. (από το 1980).  Σιγά σιγά άρχισε η διαμόρφωση νέων κατευθύνσεων για όλα τα θέματα που συνδέονταν με την περιβαλλοντική διαχείριση και προστασία καθώς και των υδατικών πόρων.

Σταθμό στην εξέλιξη αυτή αποτέλεσε η οδηγία 60/2000 για την διαχείριση υδάτων στην οποία όλες οι Ευρωπαϊκές χώρες όφειλαν άμεσα να προσαρμόσουν την νομοθεσία τους και να εφαρμόζουν τις διατάξεις της.

Η χώρα μας και το πολιτικό σύστημα, δυστυχώς, παρότι είχε κάνει (πρόωρα όπως φαίνεται) ένα αντίστοιχο βήμα θεσμικού εκσυγχρονισμού, απέναντι στην οδηγία 60/2000  στάθηκε επιφυλακτικά έως αρνητικά.  Δεν ήταν τυχαίο ότι επί πολλά χρόνια απέφευγε την ψήφιση σχετικού νόμου στη Βουλή όπως είχε υποχρέωση.

Τελικά, μετά από πιέσεις και διάφορα «διοικητικά» επεισόδια, σταδιακά η χώρα μας ενσωμάτωσε την οδηγία 60/2000 στη νομοθεσία μας, με το Νόμο 3199/2003 και το Π.Δ 51/2007.

Έκτοτε, με βάση την νομοθεσία αυτή και κυρίως μετά το 2010, στη χώρα μας εκπονήθηκαν τα Σχέδια Διαχείρισης για όλα τα υδατικά διαμερίσματα και κάθε ΛΑΠ, έτσι ώστε οι σχετικές δράσεις (αποφάσεις, έργα κλπ) που αφορούν υδατικά θέματα να καθορίζονται πλέον με βάση τα Σχέδια αυτά.

Είναι προφανές ότι, αν και πραγματοποιήθηκαν τα πρώτα αναγκαία βήματα στην κατεύθυνση της υπεύθυνης και ορθολογικής  διαχείρισης υδάτων, απομένουν πολλά ακόμη να γίνουν.  Προτάσεις από αρμόδιους φορείς, ειδικά της Θεσσαλίας (ΠΕΔ, επιστημονικές οργανώσεις κλπ) έχουν επανειλημμένα υποβληθεί (δες σχετικά link) ***, όμως δεν λαμβάνονται υπόψη.  Ειδικά στη σημερινή κυβέρνηση, στην οποία μετέχουν και οι Οικολόγοι – Πράσινοι και της οποίας το βασικό κόμμα είχε προβεί σε σημαντικές διακηρύξεις γύρω από τα θέματα της οικολογίας και του εκσυγχρονισμού της διαχείρισης υδάτων, δυστυχώς δεν διακρίναμε την παραμικρή διάθεση παρέμβασης στην προώθηση θεσμικών αλλαγών. Ας ελπίσουμε ότι πρόκειται για συγκυριακό γεγονός και ότι η ακινησία αυτή δεν αποτελεί πολιτική επιλογή, ιδιαίτερα μπροστά στην συνεχιζόμενη καταστροφή του περιβάλλοντος στη Θεσσαλία.

Κλείνοντας εκτιμούμε ότι αξίζει να αφιερώσουμε  το σημερινό εορτασμό σε όλους όσοι πριν 30 χρόνια, συνέβαλαν στην δημιουργία του πρώτου, ουσιαστικά, ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου για την διαχείριση υδάτων στη χώρα μας.

* Αφιέρωμα στην Παγκόσμια Ημέρα Νερού 2016

http://www.ypethe.gr/opinion/afieroma-stin-pagkosmia-imera-neroy-2016

** Εισαγωγικό Αναστασίου Πεπονή

http://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/1987_7_22_nomos_17...

*** Προτάσεις - Κείμενα Φορέων Θεσσαλίας

http://www.ypethe.gr/news/oi-theseis-tis-ethem-gia-tin-diadikasia-anathe...

http://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/2017_02_01_epistol...

http://www.ypethe.gr/archive/anatheorisi-shedion-diaheirisis-lekanon-apo...

http://www.ypethe.gr/opinion/mia-diavoyleysi-einai-hrisimi-otan-einai-ei...

Σχετικό βίντεο της ΕΥΔΑΠ αφιερωμένο στον κύκλο του νερού :

https://www.facebook.com/eydap.gr/videos/758726354303463/?hc_ref=SEARCH

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΔΕΥΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΡΟΥ

http://www.eleftheria.gr/m/%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%B2%CE%AC%CE%BB%CE...

Σχετικές ανακοινώσεις Συλλόγου Φίλων του Πηνειού κ.α.

http://www.eleftheria.gr/m/%CE%B1%CF%80%CF%8C%CF%88%CE%B5%CE%B9%CF%82/it...

http://www.eleftheria.gr/m/%CE%B1%CF%80%CF%8C%CF%88%CE%B5%CE%B9%CF%82/it...