Η Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ελονοσίας και η Θεσσαλία

Πριν από λίγα χρόνια με πρωτοβουλία του ΟΗΕ καθιερώθηκε να εορτάζεται στις 25 Απριλίου κάθε έτους η παγκόσμια ημέρα κατά της ΕΛΟΝΟΣΙΑΣ (malaria).  Πρόκειται για την πιο παλιά καταγεγραμμένη ασθένεια της ανθρωπότητας.  Η ασθένεια αυτή στην σύγχρονη εποχή προσβάλλει κάθε χρόνο περίπου 500 εκατ. ανθρώπους, κυρίως κατοίκους της Υποσαχάρειας Αφρικής.  Από αυτούς πάνω από 1 εκατ. τελικά υποκύπτουν.  Ο ΟΗΕ συνδυάζει την αντιμετώπιση της ελονοσίας με τη καταπολέμηση της φτώχειας στον κόσμο.

Στη χώρα μας η εμφάνιση της ελονοσίας σήμερα είναι πολύ περιορισμένη, πρακτικά θεωρείται ότι έχει εξαλειφθεί.  Στη Θεσσαλία όμως έως και το πρώτο μισό του περασμένου αιώνα αποτελούσε ένα από τα πιο δισεπίλυτα προβλήματα.  Γενικά η ελονοσία «…. ήταν αρρώστια ενδημική των πεδινών περιοχών από τους ιστορικούς (πιθανόν και τους προϊστορικούς χρόνους).  Η ζωοφθόρος αυτή αρρώστια ήταν το υπόβαθρο της φυματίωσης» (αναφορά σε εισήγηση του Γ. Χατζηλάκου σε Συνέδριο του ΓΕΩΤΕΕ, Νοέμβριος 1989).

Επιλέξαμε την παρουσίαση από τον ιστότοπο ypethe.gr του θέματος της ελονοσίας λόγω της άμεσης σχέσης της με την πραγματικότητα που ανέκαθεν διαμόρφωνε στην θεσσαλική πεδιάδα ο Πηνειός ποταμός. Ως γνωστόν ο Πηνειός μεταφέρει τα ύδατα από όλους τους παραποτάμους, τους χείμαρρους και τα ρέματα, δηλαδή όλους τους αποδέκτες των χιονοπτώσεων και βροχών της λεκάνης Πηνειού, τροφοδοτώντας ταυτόχρονα τους υπόγειους υδροφορείς.  Όμως οι υπερχειλίσεις του ποταμού είχαν παλαιότερα ως αποτέλεσμα να κατακλύζονται πολλές μεγάλες εκτάσεις. Περισσότερα από  200.000 στρέμματα καλύπτονταν είτε μόνιμα είτε περιστασιακά από έλη και τέλματα.  Πολύ μεγαλύτερες όμως ήταν οι πεδινές εκτάσεις οι οποίες υπό προϋποθέσεις ήταν δυνατόν να καλλιεργηθούν, που όμως πολύ συχνά τις έπνιγαν κυριολεκτικά τα νερά του Πηνειού.

Με άλλα λόγια το νερό αποτελούσε ταυτόχρονα εχθρό αλλά και φίλο της γεωργίας, της κτηνοτροφίας και των κατοίκων του κάμπου γενικότερα.  Αποτέλεσμα αυτής της πραγματικότητας στη λεκάνη Πηνειού ήταν η ελονοσία να αποδεκατίζει τον πληθυσμό της πεδινής Θεσσαλίας, ο οποίος χωρίς τις αναγκαίες τεχνικές παρεμβάσεις, ήταν ουσιαστικά ανυπεράσπιστος. Ουσιαστικά ο αγώνας για το νερό έως και το πρώτο ήμισυ  του περασμένου αιώνα, ήταν αγώνας ζωής και επιβίωσης για τον άνθρωπο, ενώ σήμερα μετεξελίσσεται σε προσπάθεια αύξησης της παραγωγής και βελτίωσης της ζωής του, ταυτόχρονα με την προστασία της φύσης και του περιβάλλοντος.

Στο αφιέρωμά μας αυτό παρουσιάζονται επιστημονικά στοιχεία για περιγραφή της ελονοσίας και των συνεπειών της. Επιλέξαμε γι’ αυτό, ένα σημαντικό άρθρο με τίτλο «Σταθμοί στην ιστορία του ανθελονοσιακού αγώνα στην Ελλάδα (1905-1940)» των Κ. Τσιάμη-Ε-Θ. Πιπεράκη-Α. Τσακρή,  του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στοιχεία για την ελονοσία και την αντιμετώπισή της αναφέρονται και σε σχετικό άρθρο του καθηγητή Ν.Δ. Σχίζα. Στην συνέχεια παρατίθενται ιστορικά καθώς και τεχνικά στοιχεία για την πραγματικότητα πριν και μετά τα μεγάλα εγγειοβελτιωτικά έργα του μεσοπολέμου, που συνεχίστηκαν και όταν τελείωσε ο πόλεμος. Στο τμήμα αυτό του αφιερώματος, πολύ διαφωτιστική είναι η παρουσίαση ιστορικών στοιχείων από τον Καρδιτσιώτη Γεωπόνο Γιάννη Καρακώστα, αλλά και απόσπασμα από γνωστό έργο της διακεκριμένης Τρικαλινής συγγραφέως Μαρούλας ΚλιάφαΗ εικόνα συμπληρώνεται με τον πιο αποκαλυπτικό τρόπο από μια επιλογή παλαιών δημοσιευμάτων του τοπικού τύπου, όπως την επιμελήθηκε ο φίλος Πέτρος Κομπορόζος από το Μουσείο Πόλης Δήμου Καρδίτσας.  Τον ευχαριστούμε.  

Ελπίζουμε με την προσπάθειά μας αυτή να γίνει κατανοητό στις νεότερες γενιές πως έζησαν οι πρόγονοί μας και πως η πολιτεία, έστω και καθυστερημένα, αντιμετώπισε το μεγάλο αυτό θέμα. Επίσης θεωρούμε ως ιδιαίτερα σημαντικό θέμα να καταδειχθεί η αναγκαιότητα της αποξήρανσης κάποιων εδαφών, η αξία της αποστράγγισή τους αλλά και της άρδευσης τους, ανάλογα με τις περιόδους και τις συνθήκες στην περιοχή μας, χωρίς οι έννοιες αυτές να ενοχοποιούνται και χωρίς κατ’ ανάγκην να βρίσκονται σε αντίθεση μεταξύ τους, τουλάχιστον όταν οι αντίστοιχες δράσεις υλοποιούνται μελετημένα, προγραμματισμένα και με την δέουσα μέριμνα για την οικολογική ισορροπία.

Ειδικά στο τελευταίο αυτό σημείο κρίναμε απαραίτητη την ειδική ιστορική αναφορά στα έλη και το λιμναίο σύστημα της Κάρλας.  Το τι υπήρξε στο χώρο αυτό, ποια επέμβαση έγινε πριν 50 χρόνια κα τι ακριβώς γίνεται σήμερα, συνεχίζει δυστυχώς να αποτελεί ένα πεδίο στρεβλώσεων, συγχύσεων και ιστορικής παραπληροφόρησης, συνήθως από άγνοια αλλά όχι μόνο.  Την εικόνα για το θέμα αυτό αποτυπώνει με πολλά στοιχεία σε σχετική εισήγηση ο Λαρισαίος Γεωπόνος Κώστας Γκούμας.  Παρατίθενται επίσης ορισμένα χαρακτηριστικά αποσπάσματα από βιβλίο του Καναλιώτη Ηλία Λεφούση.

Ευελπιστούμε το αφιέρωμά μας να επιτύχει τους στόχους τους και είμαστε βέβαιοι ότι εάν από τους αναγνώστες μας υπάρξουν παρατηρήσεις θα το εμπλουτίσουν ακόμη περισσότερο.

 

  • Μία πλήρη ιστορική αναφορά της σύγχρονης ιστορίας για την αντιμετώπιση της ελονοσίας, παραθέτουν τρείς Πανεπιστημιακοί επιστήμονες του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Με την ανάγνωση του άρθρου των Κ. Τσιάμη-Ε-Θ. Πιπεράκη-Α. Τσακρή,  με τίτλο «Σταθμοί στην ιστορία του ανθελονοσιακού αγώνα στην Ελλάδα (1905-1940)» γίνεται αντιληπτή η προσπάθεια που κατέβαλλαν οι πρόγονοί μας για την αντιμετώπιση της ελονοσίας.

Σταθμοί στην ιστορία του ανθελονοσιακού αγώνα στην Ελλάδα (1905-1940)

Κ. Τσιάμης, Ε.-Θ. Πιπεράκη, Α. Τσακρής

Εργαστήριο Μικροβιολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστημίου Αθηνών

« Η ελονοσία στην Ελλάδα στα τέλη του 19ου αιώνα : Όπως αναφέρθηκε, τα επιδημιολογικά στοιχεία της ελονοσίας για την ελληνική επικράτεια κατά τον 19ο αιώνα είναι αποσπασματικά. Τα όποια δεδομένα κατά καιρούς συγκεντρώνονται είναι τοπικού χαρακτήρα και ενδιαφέροντος και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αποτυπώσουν την τραγική κατάσταση που επικρατούσε στην χώρα. Οι όποιες δημοσιεύσεις σταχυολογούνται από τις πηγές τις εποχής αφορούν ως επί το πλείστον αναφορές περιστατικών. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στα Πρακτικά της Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών της περιόδου 1835-1900, στο κεφάλαιο Μικροβιολογία-Επιδημιολογία-Υγιεινή, εντοπίζονται τέσσερις μελέτες για τη φύση της ελονοσίας (1849,1855, 1859 και 1894), δύο μελέτες για επιδημίες ελονοσίας στην Αθήνα (1868, 1886), και μόνο μία ελλιπέστατη επιδημιολογική μελέτη (1861).7-11 Το 1881, ο Hirsch δημοσίευσε την ιστορικο-γεωγραφική του μελέτη για την Ελλάδα, η οποία περιέχει αξιόλογα στοιχεία για τον επιπολασμό της ελονοσίας εκείνης της περιόδου.»

Το πλήρες κείμενο στο παρακάτω link :

http://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/2013_stathmoi_stin...

 

  • Ένας διακεκριμένος καθηγητής, o  Ν. Δ. Σχίζας, έχοντας και αυτός προσωπικά βιώματα και σημαντική συνεισφορά στην επιστημονική προσπάθεια για την καταπολέμηση της ελονοσίας, προσφέρει την δική του οπτική για το θέμα μας.

Η Ελονοσία στο χωριό μας το 1942

Νικ. Δ. Σχίζα (Καθηγητή Παθολογίας, Ταξιάρχου ε.α)

"Η ελονοσία είναι μια πολύ παλιά νόσος, τόσο παλιά όσο και ο άνθρωπος. .................................................Η επίδραση της στα  γεγονότα και την πορεία της ανθρωπότητας υπήρξε πολύ μεγάλη. Ελέχθη ότι .. κατανίκησε νικηφόρους στρατούς, άλλαξε την τύχη πολιορκημένων πόλεων, αχρήστεψε μυστικά συμβούλια  Παπών, και υπήρξε εμπόδιο στην εξέλιξη και τον πολιτισμό. Έχει ενοχοποιηθεί από κάποιους ιστορικούς για μερική, τουλάχιστον, συμμετοχή στην παρακμή του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. ................................... Οι μεγάλοι αρχαίοι Έλληνες ιατροί όπως ο Ιπποκράτης ο Γαληνός και ο Αρεταίος συνέβαλαν στη μελέτη της ελονοσίας. Συχνή ήταν και κατά τους βυζαντινούς χρόνους, αλλά εξαιρετικά συχνή ήταν στα χρόνια της τουρκοκρατίας (τότε που πήρε το όνομα θέρμες), όπως φαίνεται σαφώς στις εξιστορήσεις των ξένων περιηγητών. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι η πολιτισμική, μορφωτική και οικονομική εξαθλίωση του ελληνικού πληθυσμού κατά  τους πρώτους ιδιαίτερα αιώνες της τουρκοκρατίας οφείλονταν κατά πολύ στην εξαιρετικά μεγάλη επίπτωση της ελονοσίας στην Ελλάδα, όπως λεπτομερώς περιγράφεται από τον Δημ.  Σχίζα."

Αποσπάσματα στο παρακάτω link :

http://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/2011_05_19_apospas...

 

  • Το παρακάτω κείμενο προέρχεται από τον Ιατρικό Σύλλογο Λάρισας.Τον ευχαριστούμε για την ανταπόκρισή του στο αφιέρωμα μας για την Ελονοσία :

Η ΕΛΟΝΟΣΙΑ ΣΤΗΝ ΧΩΡΑ ΜΑΣ

Η ελονοσία (malaria) είναι λοιμώδες νόσημα που προκαλείται από το παράσιτο «πλασμώδιο» της ελονοσίας και μεταδίδεται κυρίως μέσω δήγματος (τσιμπήματος) μολυσμένου ανωφελούς κουνουπιού (Anopheles).  Η ελονοσία ενδημεί, παγκοσμίως, σε σχεδόν 100 χώρες, κυρίως της Αφρικής και της Ασίας. Στην Ελλάδα η νόσος εκριζώθηκε το 1974, μετά από εντατικό πρόγραμμα ανθελονοσιακού αγώνα (1946–1960). Έκτοτε, καταγράφονται στην Ελλάδα ετησίως περίπου 20-50 περιστατικά που σχετίζονται -στη μεγάλη τους πλειονότητα- με ταξίδι ή παραμονή σε ενδημική για την ελονοσία χώρα (εισαγόμενα περιστατικά).    Ωστόσο, από το 2009 έως το 2013 καταγράφονταν ετησίως κρούσματα ελονοσίας με ενδείξεις εγχώριας μετάδοσης σε διάφορες περιοχές της χώρας: επτά (7) κρούσματα το 2009, τέσσερα (4) το 2010, 42 κρούσματα το 2011, 20 το 2012 και τρία (3) το 2013. Το 2014 δεν καταγράφηκε εγχώρια μετάδοση της νόσου σε καμία περιοχή της χώρας. To Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, (Διευθυντής: Καθηγητής Χ. Χατζηχριστοδούλου) συντονίζει το πανελλαδικό πρόγραμμα MALWEST για την επιδημιολογική επιτήρηση και καταπολέμηση της ελονοσίας.

 

  • Ένα ιστορικό χρονικό για την πραγματική κατάσταση στη Θεσσαλία αρκετούς αιώνες πριν παρατίθεται στο χαρακτηριστικό απόσπασμα από παλαιότερο άρθρο του Καρδιτσιώτη Γεωπόνου Γιάννη Καρακώστα, το οποίο γράφτηκε για την σημασία του αρδευτικού έργου Ταυρωπού, περιέχει όμως πολλά στοιχεία για τις συνθήκες στον κάμπο και τη ζωή των κατοίκων. Δυστυχώς στο ευρύ κοινό και στις νεότερες γενιές όλα αυτά δεν είναι γνωστά και συνεπώς δεν μπορεί να εκτιμηθεί δεόντως η σημερινή πραγματικότητα στον τόπο μας, έστω και εάν δεν τελείωσε η διαρκής προσπάθεια ώστε το νερό με σωστή διαχείριση να αποτελεί «σταθερό φίλο» της γεωργίας, των παραγωγών και συνολικά των κατοίκων της Θεσσαλίας.

ΑΡΔΕΥΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΑΥΡΩΠΟΥ

Γιάννη Καρακώστα (Γεωπόνου Δ/νσης Εγγείων Βελτιώσεων Καρδίτσας)

« ……………………………………………………………………………………………………………………Από την Ανάβρα ως το Γραμματικό και την μακρινή Συκεώνα, ένα ατελείωτο έλος ανέκοπτε Χειμώνα και Άνοιξη την επικοινωνία. Οι λίγες καλλιέργειες εντοπίζονταν στις ημιάγονες «υψηλές περιοχές» κυρίως κοντά στους πρόποδες των βουνών και των λόφων. Η περιοχή Σελλάνων σχημάτιζε μια απέραντη λιμνοθάλασσα …………………………………Οι εκτάσεις της περιοχής «Τιτάνου», Κορτίκι, Βλοχός, Ιτέα, Κοσκινά, Μακρυχώρι, Παλαμάς, τον περισσότερο καιρό , ήταν βαθειά βυθισμένες στα βροχόνερα.

Η ελονοσία εκτεταμένη σ’ όλο τον πεδινό χώρο αποτελούσε την μόνιμη μάστιγα και η πανδημία του τύφου, της πανώλης και το μόνιμο φαινόμενο της πείνας, εξολόθρευαν τους ατυχείς γεωργούς του κάμπου.»

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα στο παρακάτω link :

http://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/1996_apospasma_eis...

 

  • Η διακεκριμένη συγγραφέας με καταγωγή από τα Τρίκαλα, στο γνωστό της έργο «Η επιχειρηματικότητα στα Τρίκαλα (1881-1960), μία παραγνωρισμένη ιστορία» (εκδόσεις DEGIORGIO), αφιερώνει ένα ειδικό κεφάλαιο με τίτλο «Τα υδραυλικά έργα της εταιρίας Μπουτ στην περιοχή Τρικάλων».

«Η επιχειρηματικότητα στα Τρίκαλα (1881-1960), μία παραγνωρισμένη ιστορία»

ΜΑΡΟΥΛΑ ΚΛΙΑΦΑ

« ………………………………… "Τα υδραυλικά έργα της εταιρίας Μπουτ στην περιοχή Τρικάλων" :  Ήδη από τον 19 ο αιώνα την κυβέρνηση Τρικούπη απασχολούσε το θέμα των υδραυλικών έργων στη Θεσσαλία, από τα οποία θα προέκυπτε μεγάλη ωφέλεια για την γεωργία.

Τον Μάϊο του 1889 η εφ. «Ακρόπολις» αναγγέλλει ότι οι σχετικές μελέτες έχουν ήδη τελειώσει και ότι «εισήχθη εσχάτως εις την Βουλήν και εψηφίσθη ο οικείος νόμος», έτσι ώστε συντόμως αναμένεται η έναρξη του πρώτου έργου στην περιοχήν Ζάρκου, τη δαπάνη του οποίου θα προκαταβάλει ο γαιοκτήμονας Χριστάκης Ζωγράφος με ευνοϊκούς για το δημόσιο όρους. ………………………………………………Η καταψήφιση της κυβέρνησης Τρικούπη τον Οκτώβριο του 1890, είχε ως συνέπεια να ματαιωθούν τα έργα. ………………………………………......................................Η κυβέρνηση Βενιζέλου είχε επιλέξει την μελέτη της εταιρείας Μπουτ και ήδη από το 1929 είχε υπογραφεί μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της Μπουτ η σχετική σύμβαση. Όμως η έναρξη των έργων αναβλήθηκε, λόγω αδυναμίας της Κυβέρνησης να τα χρηματοδοτήσει. …………………………………………………………...........................................................Τα έργα άρχισαν να εκτελούνται μόνο, όταν το 1936, η Κυβέρνηση Μεταξά διέθεσε από τον προύπολογισμό ένα μεγάλο κονδύλι. ………………………………………………Συνολικά υπολογιζόταν ότι, μετά το πέρα των έργων, θα υπήρχε ωφέλεια 1.100.000 στρεμμάτων. Από αυτά τα 535.0000 στρέμματα κατακλυζόταν από την υπερχείλιση των ποταμών, τα 65.000 ήταν έλη  και τα 500.000 στρέμματα υφίσταντο ζημίες από την εκροή των λόφων και δεν αποστραγγίζονταν εύκολα...  »

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα στο παρακάτω link :

http://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/2010_m_kliafa_i_ep...

 

  • Ο Γεωπόνος Κ. Γκούμας, γνωστός και από την θητεία του ως Διευθυντής της Υπηρεσίας Εγγείων Βελτιώσεων Λάρισας, με την εισήγησή του «Επαναδημιουργία Λίμνης Κάρλας» (2013) αναφέρεται στην ιστορία της Κάρλας και στην υδραυλική - εγγειοβελτιωτική σημασία των παρεμβάσεων της δεκαετίας του 1960, ακολουθώντας το πνεύμα και τα στοιχεία που περιέχονται στο «ιστορικό» έργο του αείμνηστου Γ.Α. Χατζηλάκου με τίτλο   «Η τέως λίμνη Κάρλα και η αποκατάστασή της» (1996).*

«Επαναδημιουργία Λίμνης Κάρλας»

(Aδυναμίες – Προβλήματα - Προσδοκίες)

(Κων. Γκούμας)

« Ιστορική Αναφορά στη Λίμνη - το χρονικό αποξήρανσης &  επαναδημιουργίας της Λίμνης.

Τι ήταν στην πραγματικότητα η «ΚΑΡΛΑ» ; Όπως μπορείτε να δείτε και από τον χάρτη του 1910, πρόκειται για μία λίμνη, δίπλα σε μία τριπλάσια έκταση αγρών και βάλτων, τους οποίους τροφοδοτούσε κατά περιόδους ο Πηνειός. Δύο διακριτά, αλλά σχετιζόμενα επιφανειακά  οικοσυστήματα. Το πρώτο το αγροτικό οικοσύστημα, βρισκόταν στην Παρακάρλια περιοχή με 135 χιλ. στρ, περιοδικά καλλιεργούμενα και συχνά κατακλυζόμενα, όπου συνυπήρχαν έλη και βάλτοι με βάθος 1-2 μέτρα. Το δεύτερο οικοσύστημα, ήταν ο υγρότοπος της  λίμνης Κάρλας με 45 χιλ. στρ. και βάθος 2-6 μέτρα, η οποία πάντοτε διατηρούσε ένα μέρος των νερών της, ανεξάρτητα από τις διάφορες περιόδους βροχοπτώσεων και πλημμυρών. Ιστορικά ήταν γνωστή ως μία από τις μεγάλες λίμνες της χώρας, που ταυτόχρονα αποτελούσε έναν  σημαντικό υγρότοπο, με μεγάλη ποικιλία ψαριών & υδρόβιων πουλιών. Εξαιτίας του χαμηλότερου υψόμετρου της λίμνης έναντι του Πηνειού, η ευρύτερη περιοχή δεχόταν τα νερά της λεκάνης απορροής της, αλλά κυρίως την πλημμυρική παροχή του Πηνειού, μέσω του χειμάρρου του Ασμακίου. »

Η πλήρης εισήγηση-παρουσίαση Κ. Γκούμα στο παρακάτω link :

http://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/2013_02_26_k._gkoy...

*Αποσπάσματα του βιβλίου Γ.Α. Χατζηλάκου στο παρακάτω link :

http://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/1996_g.a.hatzilako...

 

  • Αναφορές στα έργα της Κάρλας και την ελονοσία κάνει ο συγγραφέας Ηλίας Λεφούσης σε βιβλίο του με τίτλο « Κανάλια και Κάρλα» (1997). Και στο έργο αυτό - μικρά αποσπάσματα του οποίου παραθέτουμε – καταγράφεται η κατάσταση εκείνης της εποχής καθώς και ιστορικά στοιχεία για την παρέμβαση στα έλη και την λίμνη Κάρλα.

«Κανάλια και Κάρλα»

τέως Δήμος Βοίβης

οι άνθρωποι, ο τόπος, η λίμνη

Ηλίας Λεφούσης

« Βάλτος

Την Κάρλα τη λέγαμε και βάλτο.

Μάλιστα: ο βάλτος έδωνε ψάρι, έδωνε μεροκάματο, έδωνε όμως και συφο­ρές. Είχε, δηλαδή, και την αρνητική του πλευρά: τα κουνούπια και τις παντοει­δείς αρρώστιες, με πρώτη και καλύτερη την ελονοσία. Τα Κανάλια, το Καλα­μάκι, το Σωτήριο, το Στεφανοβίκειο, άλλα χωριά παρακάρλια, δοκιμάζονταν απ’ την ελονοσία και τις συναφείς αρρώστιες και είχαν πολλούς θανάτους. Πάνω που έπαιρνε το καλοκαίρι και άρχιζαν οι ζέστες, ο βάλτος βούριαζε απ’ το κουνούπι που έκανε τη ζωή των κατοίκων τυραννική. Με το θέρο στα πα­ράβαλτα, οι άνθρωποι που συχνά αναγκάζονταν να κοιμούνται στα χωράφια υπέφεραν πολύ καθώς τα κουνούπια επιτίθονταν με μανία και το κεντρί τσι­τωμένο μπροστά »

Μικρά αποσπάσματα στο παρακάτω link :

http://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/lefoysis.pdf

 

Δημοσιεύματα τοπικών Εφημερίδων για την Ελονοσία

Από τον Πέτρο Κομπορόζο (Μουσείο Πόλης Δήμου Καρδίτσας).

Τα δημοσιεύματα στο παρακάτω link : 

http://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/1989_1937_dimosiey...